پیوند شعر و حکمت؛ یک یادآوری و چند پرسش

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه‌ای؛ رهبر انقلاب امسال در دیدار رمضانی ۱۳۹۷ با شاعران و اهالی ادب به یک نکته‌ی قابل تأمل در شعر اشاره کردند و آن هم توجه به مسأله «حکمت در شعر فارسی» بود. ایشان از نقش‌آفرینی شعر فارسی در تولید و تعمیق اندیشه گفتند و به شعرایی، چون فردوسی و نظامی و سنایی و سعدی و حافظ که «حکیم» لقب گرفته‌اند، اشاره نموده و تشریح کردند که «حکیم» نامیده‌شدن این شعرا از آن جهت است که شعر خود را ظرفی قرار دادند برای حکمت، حکمت اسلامی و حکمت معنوی پیامبران.
*حال باید شعر امروز تا چه میزان توانسته است پیوند تاریخی خود را با حکمت برقرار کند. از این رو، چند سؤال اساسی باید به دقت بررسی شود. پیش از آن باید اشاره همانطور که رهبر انقلاب فرمودند: شعر فارسی همواره آیینه‌دار حکمت و معرفت ایرانی اسلامی بوده است و بسیاری از شعرای بزرگ ایران را با لقب «حکیم» در حافظه‌ی جمعی و تاریخی خود ثبت کرده‌ایم.
فارسی‌زبانان هنوز هم در مواجهه‌ی با یک شاعر انتظار دارند او را در قامت یک اهل حکمت و دارای بینشی عمیق بیابند، نه صرفاً یک فرد زبان‌آور.
*تأکید دوباره‌ی رهبر فرزانه انقلاب بر این پیوند تاریخی و دعوت شاعران این عصر به سرودن حکمت‌آمیز فرصتی مغتنم برای شاعران و متفکران امروز است تا میزان و کیفیت ظهور و حضور حکمت در شعر معاصر را مورد کنکاش قرار دهند و این پرسش را به طور جدی مطرح سازند که شعر فارسی امروز چقدر توانسته پیوند تاریخی خود را با حکمت و اندیشه حفظ کند؟
*البته این پیوند همیشه دو طرفه بوده و باید از اهالی اندیشه و تفکر در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه نیز بپرسیم که چقدر به شعر و ادبیات امروز میپردازند و خود را در مخاطبه و همنشینی با آن می‌یابند؟
*چند کتاب یا مقاله و یادداشت سراغ دارید که در آن از منظر حکمی و فلسفی به شعر معاصر و قوت و ضعف‌های آن در بیان اندیشه و حکمت پرداخته شده باشد؟
*چند حلقه ادبی-فکری سراغ دارید که در آن فرصت هم‌نشینی و گفتگوی شاعران و متفکران فراهم باشد و نقد شعر در آن از سطح بررسی‌های زبانی و فنی فراتر رود و به سطح اندیشه و تفکر برسد؟
*البته حکمت، لایه‌ها و سطوح مختلفی دارد و ظهور آن در شعر نیز میتواند به گونه‌های بسیار متفاوتی رخ دهد. شعر حکمت آمیز لزوما آن شعری نیست که با زبانی پیچیده و آمیخته با اصطلاحات فلسفی و عرفانی سروده شود یا حکیمانه‌بودن خود را جار بزند! اما آشنایی و انس با میراث تفکر و فلسفه انسانی میتواند برای شاعر بسیار مفید و الهام بخش باشد.

نویسنده: آقای محمدمهدی سیار