آمریکا، یکجانبه گرایی و انزوای فزاینده

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ،یکی از مشخصه های بارز رویکرد آمریکا به جهان در دوره پسا جنگ سرد ، یکجانبه گرایی بوده است. بر مبنای این رویکرد آمریکا در دوران پس از فروپاشی شوروی ، نظام بین المللی را به مثابه نظامی تک قطبی دانسته و خود را در قامت ابرقدرتی تصور کرده که مدار سیاست جهانی و محیط بین المللی باید بر مبنای خواسته ها و اهداف آن بچرخد.
آمریکا در این راستا تحمل هیچ مخالفتی را نداشته و با کشورهای مخالف خود به شیوه های مختلف برخورد کرده یا مانند ایران و کره شمالی به آنها برچسب" محور شرارت "زده و یا مانند روسیه وچین ،آنها را به عنوان "قدرت های تجدید نظر طلب" در اسناد راهبردی خود مانند سند استراتژی امنیت ملی 2017 معرفی کرده است.
رویکرد یک جانبه گرایی در سه دهه اخیر با نوسانات زیادی مواجه بوده است. در دوره ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش از 2000 تا 2008 میلادی ، یکجانبه گرایی ، محور اصلی اقدامات دولت بوش بود که نماد بارز آن حمله آمریکا به عراق به رغم مخالفت شدید جامعه بین المللی و حتی متحدان اروپایی واشنگتن منهای انگلیس بود. با این حال در دوره زمامداری باراک اوباما از 2009 تا 2017 وی با درک پیامدهای مخرب این رویکرد، تلاش کرد تا ضمن بهبود وجهه آمریکا در سطح بین المللی ، سیاست ها و اقدامات مد نظرخود را با همراهی شرکای منطقه ای و بیم المللی واشنگتن انجام دهد.
موارد متعددی را می توان در این زمینه ذکر کرد که مهمترین آنها ، اعمال تحریم های یکجانبه آمریکا و اروپا علیه ایران موسوم به تحریم های فلج کننده ، حمله مشترک آمریکا و اعضای ناتو به لیبی در سال 2011، اقدامات مشترک آمریکا به همراه متحدان اروپایی و عرب خود در سوریه با هدف سرنگون ساختن بشار اسد رئیس جمهوری این کشور و اعمال تحریم های گسترده علیه روسیه به همراه شرکای اروپایی پس از بحران اوکراین در سال 2014 است.

یک جانبه گرایی جديد
روی کار آمدن دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهوری جدید آمریکا در 20 ژانویه 2017 حیاتی دوباره به سیاست یکجانبه گرایی داد. ترامپ در راستای شعار " نخست آمریکا "ضمن اولویت دادن به منافع و اهداف آمریکا، البته بدون توجه به سایر کشورها ،بر این عقیده است که که سیاست‌های یک جانبه گرایانه و خود محورانه واشنگتن به افزایش قدرت و غلبه این کشور بر رقبایش منجر خواهد شد.

"ژان کلود یونکر" رئیس کمیسیون اروپا معتقد است ، ایده" نخست آمریکای" ترامپ منجر به آمریکای تنها شده است. ضمن اینکه ترامپ در پیگیری سیاست خود به روش هایی غیر معمول متوسل شده است. رویکرد ترامپ در زمینه اصالت دادن صرف به آمریکا و منافع آن باعث اتخاذ مواضعی بر خلاف اجماع جامعه جهانی و حتی شرکای اروپایی آن شده است.
"رابرت مالی"عضو پیشین شورای امنیت ملی آمریکا معتقد است که یکجانبه گرایی دونالد ترامپ، این کشور را منزوی کرده که با خروج از برجام و تحمیل تعرفه های ‏تجاری بر نزدیکترین متحدان ایالات متحده، علنی تر شده است. ترامپ با پی گیری سیاست یکجانبه گرایانه و خط مشی کاملا مستبدانه در صدد تحمیل رویکردها و خواسته های مختلف خود به شرکای اروپایی واشنگتن بر آمده است. ترامپ بارها اروپایی ها را به دلیل آنچه سهم ناکافی آنها در ناتو خوانده سرزنش کرده و در عین حال با خروج از توافق آب و هوایی پاریس موجبات آزردگی و انتقاد شدید سران کشورهای بزرگ اروپا را فراهم آورده است. ضمن اینکه خروج آمریکا از برجام که توسط ترامپ در 8 مه 2018 اعلام شد ، کاملا بر خلاف خواسته اتحادیه اروپا و تروئیکای اروپایی بوده و در این راستا اروپایی ها بر تلاش به منظور حفظ برجام تاکید کرده اند. ترامپ‏ با اعلام خروج آمریکا از برجام، مسئولیت تاریخی سنگینی را متوجه خود کرد و نشان داد که آمریکا نمی تواند نقش یک قدرت مثبت وموثر را در جهان ایفا کند.
"برونو لومر"وزیر اقتصاد فرانسه با ابراز تاسف از خروج آمریکا از برجام تصریح کرد: این که واشنگتن بخواهد ژاندارم اقتصادی جهان باشد، به هیچ عنوان قابل قبول نیست. از دیدگاه اروپایی ها ،این اقدام ترامپ که با مخالفت همه امضا کنندگان برجام همراه بوده، اشتباه بسیار بزرگی است ،زیرا امنیت بین المللی را از نظر سیاسی، نظامی و حتی اقتصادی به خطر می اندازد.

شکاف در گروه هفت
اما اختلافات ترامپ صرفا محدود به شرکای اروپایی خود نبوده و خواسته ها و مطالبات زیاده خواهانه رئیس جمهوری پوپولیست آمریکا در زمینه مسائل تجاری و حمایت گرایی آشکار وی با وضع تعرفه های سنگین ، باعث شد تا این مساله نشست سران اخیر سران گروه هفت را تحت تاثیر قرار دهد. این نشست شاهد جدال های بی سابقه ای بین ترامپ از یک سو و سران اروپایی و نخست وزیر کانادا از سوی دیگر بود. به نحوی که برخی تحلیلگران اکنون به جای گروه 7 از گروه 6+1 استفاده می کنند که نشانگر وقوع شکافی اساسی در این گروه و آینده نامعلوم آن است. آنگلا مرکل صدراعظم آلمان که مهمترین کشور اروپا و عضو کلیدی بلوک غرب است،تاکنون چندین بار ،ضمن انتقاد از سیاست‌های ترامپ، به وی هشدار داده که سیاست‌هایش به منزوی شدن و نه افزایش قدرت آمریکا منتهی خواهد شد.صدراعظم آلمان،در عین حال ترامپ را به انزواطلبی متهم کرد و اظهار داشت: تفکر ترامپ مبنی بر قرار دادن آمریکا در اولویت نخست، این خطر را بوجود می‌آورد که اهمیت و قدرت نفوذ آمریکا در عرصه جهانی کاهش یابد. آمریکایی که فقط به خود فکر می‌کند و اهمیتی به دیگر مناطق جهان نمی‌دهد، هیچ بختی برای بزرگ و ابرقدرت شدن ندارد. رویکرد ترامپ در زمینه اصالت دادن صرف به آمریکا و منافع آن مسلما باعث افزایش یک جانبه گرایی واشنگتن و نیزاتخاذ مواضعی بر خلاف اجماع جامعه جهانی خواهد شد.
در عین حال نادیده انگاشته شدن منافع جهانی از سوی آمریکا ،شرایط را برای شکل گیری یک نظام چند قطبی بیش از پیش مهیا خواهد کرد.البته اختلافات نظر اروپا و امریکا مسائل مختلفی را از اختلاف بر سر توافق آب و هوایی پاریس تا رویکردهای متفاوت در قبال تجارت جهانی ، آینده ناتو و برجام را در بر می گیرد .حزب سوسیالیست فرانسه نیز در اواخر مه 2018در واکنش به خروج آمریکا از برجام اعلام کرد که این اقدام ترامپ نشان داد که دیپلماسی "جلب رضایت" واشنگتن، دیگر برای اروپا جواب نمی دهد. این حزب در بیانیه ای خروج واشنگتن از برجام و نیز توافق آب و هوایی پاریس و توافق های تجاری را نشانه ناکامی این دیپلماسی دانست.نحوه رفتار وبرخورد ترامپ و به طور کلی دولت آمریکا با اروپا نشان داد که آنها کوچکترین توجه و اهمیتی به نظرات شرکای اروپایی خود ندارند و بدون ملاحظه منافع آن سوی اقیانوس اطلس صرفا در راستای منافع و اهداف آمریکا تصمیمات خود را اتخاذ می کنند.

رویکرد رقبای آمریکا
این فقط شرکای اروپایی آمریکا نیستند که از رویکرد و نحوه رفتار ترامپ شکایت دارند.دو رقیب اصلی آمریکا یکی در عرصه سیاسی و نظامی یعنی روسیه و دیگری در عرصه تجاری و اقتصادی یعنی چین نیز بشدت رویکرد ترامپ در برخورد با مسائل مختلف به ویژه موضوعات بین المللی را مورد انتقاد قرار داده اند.
یکجانبه گرایی آمریکا که هنوز خود را قدرت برتر و در واقع تنها ابر قدرت جهان می پندارد و براساس این پندار موهوم به تعیین تکلیف مسائل جهانی می پردازد ،از جمله مهمترین انتقاداتی است که مسکو در سالهای اخیر علیه واشنگتن مطرح کرده است. روسیه بارها با اقدامات یکجانبه گرایانه غرب بویژه آمریکا در زمینه مسائل مختلف بین المللی به مخالفت برخاسته است.از دیدگاه مسکو، این رویه آمریکا باعث اختلال در وظایف شورای امنیت و گسترش هرج و مرج درصحنه بین المللی می شود.

ولادیمیر پوتین رییس جمهوری روسیه بر این مساله تاکید کرده که نظام تک قطبی جهانی به رهبری آمریکا برای روسیه غیرقابل قبول است و این کشور هیچگاه چنین نظامی را نخواهد پذیرفت.مسکو مدتهاست که هدف اصلی خود در عرصه سیاست خارجی را ایجاد نظام چند قطبی در جهان قرار داده است.از جمله مواردی که در باره آن اروپا با روسیه و چین موضع مشترک دارد ، مساله برجام است.
یوری اوشاکوف، مشاور امور خارجی ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه معتقد است که دیدگاه انتقادی مشترک سران روسیه، فرانسه و آلمان در خصوص اقدام آمریکا در خروج از توافق هسته‌ای باایران ، این کشور‌ها را به یکدیگر نزدیک‌تر خواهد کرد.
اعلام دیدگاه مسکو در باره نقش برجام در نزدیک کردن روسیه با اروپا مبتنی بر رویکرد مشترک دو طرف در باره لزوم حفظ برجام و نیز نفی رویکرد سلطه گرانه و تک محورانه آمریکا در عرصه جهانی است. روسیه و چین مدتهاست که ایجاد نظام چند قطبی در جهان را در سرلوحه اهداف و اقدامات خود در عرصه سیاست خارجی قرار داده اند.
در این راستا روسیه به دنبال افزایش سطح و گستره تعاملات در عرصه بین المللی به ویژه با قدرت های نوظهور اقتصادی مانند چین است. از نگاه مسکو، تعامل همه جانبه روسیه و چین، به‌عنوان الگویی برای روابط بین ملت‌ها در قرن بیست ویکم عمل می‌‌کند. هم چنین روسیه با توجه به تحولات جهانی در عرصه های اقتصادی و سیاسی معتقد است که گروه های بین المللی جدیدباید جایگزین گروه های قبلی شوند که اکنون تاثیر گذاری خود را با توجه به از میان رفتن فلسفه وجودی شان از دست داده اند.مسلما رویکرد روسیه در باره نظم نوین جهانی بر پایه چند جانبه گرایی و شکل گیری مراکز جدید قدرت اقتصادی و نفوذ سیاسی در جهان مورد دلخواه و مطلوب و در راستای منافع آمریکا نیست و به همین دلیل آمریکایی ها همواره تلاش خود را معطوف به جلوگیری از تحقق کامل آن کرده اند.

جمع بندي
با توجه به مخالفت ترامپ با رویکردهاو اقداماتی که مورد اجماع جامعه بین المللی است که توافق آب و هوایی پاریس، برجام و مخالفت با تعرفه های تجاری مد نظر ترامپ از جمله موارد آن محسوب می شود.
به تدریج صف بندی جهانی علیه ترامپ در حال شکل گیری است.ضمن اینکه مخالفتهای داخلی نیز علیه ترامپ به دلیل سیاست های وی به ویژه اقدامات غیر انسانی دولت ترامپ علیه مهاجران در حال افزایش است. مجموع این عوامل موجب افزایش مستمر انزوای آمریکا و ترامپ خواهد شد./

===============================

نویسنده: سید رضا میرطاهر- کارشناس مسائل بين المللي.
.