بررسی گچبری‌های مسجد جامع

 

رضا مظاهری افزود: مسجد جامع ساوه از نخستین مسجد‌هایی است که در ایران و در شهر ساوه ساخته شده و طی دوره‌های مختلف توسط هنرمندان ایرانی تزئین و مرمت شده است. به‌طوری‌که نوسازی‌های انجام شده موجب شده که اثری از بنای نخستین مسجد در روزگار کنونی باقی نماند. این مسجد تماماً از خشت و گل ساخته شده است و در نوع خود بی‌نظیر است. این مسجد مشتمل بر یک صحن و گنبدی در جنوب، دو ایوان، یک مناره، چند شبستان، محراب‌هایی متعدد و قدیمی با خطوط کوفی و دو محراب از دوره صفویه با خط ثلث است.

وی خصوصیت این بنای تاریخی-مذهبی را اینگونه برشمرد: نمود‌هایی از سه مقطع تاریخی (قبل از اسلام، قرون اولیه اسلام و دوران صفوی) در آن دیده می‌شود. آثار و بقایای موجود بیانگر این مطلب است که در مکان مسجد فعلی در دوران ایران باستان آتشکده بوده و در دوره اسلامی تبدیل به مسجد شده است.

مسجد جامع ساوه در جنوب شهر ساوه واقع شده و آخرین واحد ساختمانی داخل باروی جنوبی شهر به حساب می‌آید. بنای این مسجد را که در حال حاضر به عنوان بنایی منفرد مشخص است باید بخشی از یک مجموعه معماری شامل بنا‌های مذهبی، فرهنگی و اقتصادی به شمار آورد که بی‌تردید بایستی آثار خرابه‌های سایر بخش‌ها را در کنار و اطراف مسجد در دل خاک جستجو کرد. بنایی با این عظمت و شکوه هرگز نمی‌توانسته بدون پیوستگی و ارتباط با بنا‌های همجوار خود همچون راسته بازار، کاروانسرا، حمام و آب انبار به حیاط اجتماعی و فرهنگی خود ادامه دهد. نقشه فعلی مسجد مربع مستطبل به ابعاد ۶۸*۶۸ متر که دارای یک ورودی به شمال و ورودی دیگر رو به غرب است. 

مسجد جامع ساوه که ۴ هزار و ۲۰۰ متر مربع وسعت دارد، در سال ۱۳۱۰ به عنوان نخستین مکان تاریخی استان مرکزی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.