سبحانی: مصرف سرانه فولاد کشور ۲۲۰ کیلوگرم

بهرام سبحانی در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار تحریریه خبرگزاری صدا و سیما درباره سرانه مصرف فولاد کشور افزود: از ۳۲ میلیون تن تولید فولاد، حدود ۲۰ میلیون تن در داخل کشور مصرف می‌شود، در حالی که قرار بود طبق سند چشم انداز ۱۴۰۴، ۳۵ میلیون تن مصرف داخلی داشته باشیم. 

وی گفت: استاندارد‌ها یا شاخص‌های جهانی سرانه مصرف فولاد به ازای هر نفر ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلو گرم است و سرانه مصرف کشور‌های توسعه یافته نیز بیش از ۳۰۰ کیلوگرم است که ۳۰۰ کیلوگرم کف مصرف سرانه کشور‌های توسعه یافته است. مصرف سرانه زیر ۳۰۰ کیلو گرم نیز ویژه کشور‌های در حال توسعه است و زیر ۱۰۰ کیلو گرم را اصلا توسعه یافته نمی‌دانند. 

رئیس انجمن تولید کنندگان فولاد ایران با بیان اینکه مبنای ما برای تعیین سرانه مصرف در افق ۲۰ ساله، ۳۵۰ کیلوگرم بود افزود: اوایل دهه ۸۰ که سند چشم اندازه ۲۰ ساله نوشته شد، فرض بر این بود که ما در چشم انداز ۱۴۰۴، به رشد اقتصادی ۸ درصدی می‌رسیم، با این رشد اقتصادی به عنوان یک کشور توسعه یافته، سرانه مصرف ما حدود ۳۵۰ کیلوگرم خواهد بود. 

وی گفت: طبق برآورد‌ها قرار بود جمعیت کشور در پایان چشم انداز، به نود میلیون نفر برسد که نود میلیون نفر به ازای هر نفر ۳۵۰ کیلوگرم فولاد به عبارتی بیش از ۳۱ میلیون تن میزان مصرف داخلی ما خواهد شد. 

سبحانی ادامه داد: طبق سند چشم انداز با تولید ۵۰ تا ۵۵ میلیون تن فولاد، حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون تن نیز مازاده بر نیاز داخل داریم که صادر می‌کنیم. این پیش فرض و مبنای تعیین سرانه مصرف بود که بر این اساس سند چشم انداز تدوین شد.

وی گفت:، اما در عمل چه اتفاقی افتاد، ظرفیت سازی برای تولید ۵۵ میلیون تن فولاد فراهم شد، اما زمینه برای تولید این میزان فولاد فراهم نشد.  وقتی که قرار بود ما در سند چشم انداز ۲۰ ساله به تولید ۵۵ میلیون تن فولاد برسیم، باید زیرساخت‌های آن نیز فراهم می‌شد، اما برنامه ریزی در این خصوص صورت نگرفت. 

سبحانی با بیان اینکه فراهم کردن زیرساخت‌ها که دست سرمایه گذار و بخش خصوصی نیست افزود: برای تولید ۵۵ میلیون تن فولاد باید گاز تامین و روی شبکه‌های برق سرمایه گذاری می‌شد. شبکه‌های ریلی برای حمل و نقل، اسکله برای صادرات و فراهم کردن امکانات صادراتی همه باید با هم دیده می‌شد، متاسفانه به این زیرساخت‌ها توجه نشد و توسعه‌های که باید در این بخش اتفاق می‌افتاد، اتفاق نیفتاد. 

وی ادامه داد:  تنها صنعت یا بخشی که طبق سند چشم انداز پیشرفت، فولاد بود، نتیجه این شده که امروز با ۵۵ میلیون تن ظرفیت تولید فولاد مواجه‌ایم، اما تولید واقعی کشور ۳۲ میلیون تن است.

رئیس انجمن تولید کنندگان فولاد ایران افزود: البته مصرف سرانه نیز تابع فعالیت‌های ساخت و ساز و طرح‌های عمرانی در داخل کشور است، مبنای تعیین ۳۵۰ کیلوگرم سرانه مصرف فولاد به ازای هر نفر، به این معناست که در همه جای کشور ساخت و سازه مشاهده شود، چه ساختمان، چه کارخانجات و چه ماشین آلات؛ بنابراین وقتی چنین اتفاقی نمی‌افتد و ما به آن رشد ۸ درصدی نمی‌رسیم، سرانه مصرف ما نیز پایین می‌اید و به معیار ۳۵۰ کیلوگرم سرانه مصرف نمی‌رسیم. 

وی با بیان اینکه اکنون سرانه مصرف ما ۲۲۰ کیلوگرم است افزود: امروز اگر محدویت انرژی هم نداشتیم و ۵۵ میلیون تن فولاد تولید می‌کردیم، وقتی سرانه مصرف ما به ۳۵۰ کیلوگرم نمی‌رسد، بنابراین ۳۵ میلیون تن فولاد در داخل کشور مصرف می‌شد و مجبور می‌شدیم که بیش از ۳۰ میلیون تن فولاد مازاد را صادرات کنیم که اصلا امکان صادرات سی میلیون تن فولاد را نداریم. نه اسکله‌های ما برای صادرات این میزان فولاد ظرفیت دارد و نه بنادر و راه آهن ما جوابگوست؛ بنابراین برای رسیدن به چشم انداز ۱۴۰۴ نیاز به یک رشد متوازن در همه بخش‌ها داریم. 

سبحانی در ادامه به ظرفیت‌های صنعت فولاد از بعد اقتصادی اشاره کرد و افزود: صنعت فولاد سهم ۵ و نیم درصدی در جی دی پی (GDP) و سهم ۸ درصد در اشتغال کشور دارد. ضمن اینکه در کنار صنعت فولاد، صنایع پایین دستی و بالادستی بسیاری در کشور فعال می‌شود که تعدادشان قابل توجه است. 

وی گفت: در صنایع بالادستی فولاد، معادن برای تامین مواد اولیه و سیستم حمل و نقل برای انتقال مواد معدنی به کارخانجات فعال می‌شود، حالا چه معادن زغال سنگ، چه معادن سنگ آهن و چه مواد اولیه نسوز‌ها مانند فروآلیاژها، فروسلیس، فروکروم، فرونیکل و آنهایی که مواد افزودنی به فولاد هستند، همه این معادن در کنار صنعت فولاد فعال می‌شوند. 

سبحانی همجنین ادامه داد: کارخانجات و کارگاه‌هایی که تامین کننده نیاز صنعت فولاد هستند مثل صنایع نسوز، صنایع روغن و روانکارها، قطعات یدکی، ماشین آلات و تجهیزات همه در زمره صنایع بالادستی صنعت فولاد هستند که با وجود صنعت فولاد، فعالیت و راه اندازی آنها اقتصادی می‌شود و سرمایه گذاری به سمت آنها سوق پیدا می‌کند. 

رئیس انجمن تولید کنندگان فولاد ایران گفت: در پایین دست صنعت فولاد نیز سازه‌های فولادی مانند میلگرد و تیرآهن که مواد اصلی صنعت ساخت و ساز هستند، فعال می‌شوند، در بقیه صنایع مثل لوازم خانگی، خودرو، لوله و پروفایل، صنایع ماشین سازی وقتی تولید و سرمایه گذاری در آنها به صرفه و اقتصادی است که فولاد تولید داخل و در دسترس باشد، درغیر این صورت واردات همان اقلامی که این صنایع تولید می‌کنند، اقتصادی‌تر و به صرفه‌تر از تولید داخل است. 

وی افزود: بنابراین با راه اندازی و توسعه صنعت فولاد این صنایع نیز توجیه اقتصادی پیدا کردند که احداث شوند و به بهره برداری برسند. این دستاورد‌ها چه به لحاظ اشتغال، چه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ توسعه صنعتی کشور در کنار فولاد به دست می‌اید، برای همین صنعت فولاد را صنعت مادر می‌نامند. 

سبحانی گفت: در میان کشور‌های دنیا، کشوری که فولاد ندارد، به آن صورت هم صنعت ندارد. ممکن است کشاورزی و دامپروری داشته باشد، اما چون زیرساخت صنعتی در همه جا فولاد است، با امدن فولاد این کارگاه‌ها و کارخانجات صنعتی هم راه اندازی می‌شود. 

وی افزود: اکنون به سراغ هر صنعتی بروید، به طور عمده خوراک شان فولاد است، از صنعت حمل و نقل گرفته تا صنایع نفت و گاز و پتروشیمی و خودروسازی مانند اتوبوس، تاکسی، قطار، واگن و لوکوموتیو و خود راه آهن، پایه همه این صنایع فولاد است. وقتی فولاد در داخل کشور در دسترس باشد، سرمایه گذاری بر روی آنها9 توجیه پذیر می‌شود. 

رئیس انجمن تولید کنندگان فولاد ایران گفت: البته کشوری که فولاد ندارد، می‌تواند همه این صنایع را با قیمت خیلی بالاتری وارد کند، اما اگر صنعت فولاد در داخل کشور وجود داشته باشد همه این کار‌ها رونق پیدا می‌کند، چون مواد اولیه شان در دسترس است و به لحاظ اقتصادی هر ساخت و سازی که مواد اولیه اش در دسترس باشه توجیه اقتصادی دارد.

وی افزود: البته وقتی صحبت از صنایع پایین دست فولاد می‌کنیم، الزاما فولاد‌های معمولی نیست خیلی از این فولاد‌ها، فولاد‌های خاص و آلیاژی هستند. مثل ماشین سازی و خودروسازی و غیره، ممکن است بدنه خودرو‌ها از فولاد‌های معمولی باشد، اما وقتی وارد تولید قطعات می‌شویم، قطعات خودرو‌ها و ماشین‌های تولیدی از فولاد‌های خاص تولید می‌شوند. 

سبحانی گفت: بنابراین ما باید با نگاه توسعه بازار پایین دست به سمت فولاد‌های خاص برویم، چون به لحاظ ظرفیت همن ۵۰ تا- ۵۵ میلیون تن فولادی که داریم و در سند چشم انداز ۱۴۰۴ نیز همین میزان تولید فولاد تعریف شده، برای صنایع ما کافی است. 

وی افزود: ضمن اینکه صنعت فولاد تنها صنعتی است که به ظرفیت پیش بینی شده در سند چشم انداز ۱۴۰۴ رسیده است، اما محدودیت‌ها و نبود زیرساخت‌ها باعث شد نتواند مطابق با ظرفیت تعیین شده تولید کند، بنابراین بیشتر از این توسعه کمی فولاد‌های معمولی خیلی منطق ندارد، به ویژه که ما محدودیت انرژی گاز و برق داریم، دلیلی وجود ندارد که به سمت توسعه کمی برویم، باید به سمت توسعه کیفی حرکت کنیم و نگرش ما به سمت تولید فولاد‌های خاص، کیفی و با ارزش افزوده بالاتر و مورد نیاز صنایع پایین دستی باشد. 

سبحانی درباره صدور مجوز‌های مازاد بر ظرفیت تولید فولاد نیز گفت: در بحث صدور مجوز‌ها طبق قانون، دولت نمی‌تواند مانع صدور مجوز شود و هرکسی درخواست مجوز برای سرمایه گذاری در این حوزه کرد، باید به آن مجوز داده شود. اما خود سرمایه گذار باید از شرایط و ظرفیت تولید کشور ارزیابی داشته باشد که این سرمایه گذاری که در این کار می‌خواهم انجام دهم، آورده و سودی به همراه دارد، به آن منفعت مطلوب و مورد انتظار می‌رسم یا خیر. 

وی افزود: وقتی ما ۵۵ میلیون تن ظرفیت تولید فولاد داریم و ۳۲ میلیون تن بیشتر نمی‌توانیم تولید کنیم، یعنی ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی داریم. هر سرمایه گذاری باید ابتدا به این موضوع فکر کند که چرا از همه ظرفیت ۵۵ میلیون تن بهره برداری نمی‌شود و اگر به این ظرفیت، ظرفیت دیگری اضافه شود خروجی آن چه خواهد شد. 

رئیس انجمن تولید کنندگان فولاد ایران گفت: به هرحال وقتی ما بیش از ۲۰ میلیون تن ظرفیت خالی داریم، سرمایه گذاران جدید باید توجه داشته باشند که اگر می‌شد از این ظرفیت بهره برداری بیشتری کرد پس چرا واحد‌های تولیدی از آن بهره برداری نمی‌کنند. اگر هم نمی‌شود بیشتر از این بهره برداری کرد مسلما آن بهره بردار هم نمی‌تواند تولید کند. 

وی افزود: اکنون یکی از عمده‌ترین محدویت تولید در این صنعت، انرژی است، اما ممکن است محدودیت‌های دیگری نیز در این عرصه وجود داشته باشد. از سنگ آهن گرفته تا حمل و نقل و  غیره که به گلوگاه‌های برای تولید در این صنعت تبدیل شود. 

سبحانی گفت: اکنون روال این است که مجوزی دریافت می‌کنند و دور یه زمینی فنس می‌کشند و تابلوی نصب می‌کنند، اما بعد از ۱۰ - ۱۵ سال مشاهده می‌شود، که هیچ ساخت و ساز و فعالیت تولیدی در آن انجام نمی‌شود و این زمین‌ها نیز بلا استفاد مانده و فقط یه تابلوی نصب شده است. 

وی افزود: اگر در جای از نظر اقتصادی امکان بهره برداری وجود دارد، اشکالی ندارد که مجوز تولید دریافت کند؛ بنابراین دولت نمی‌تواند مانع صدور مجوز شود، اما خود سرمایه گذار باید فکر کند که انجام این کار اقتصادی است یا خیر، اگر کارخانه‌ای را احداث کرد که در طول سال یک میلیون تن فولاد تولید کند، می‌تواند به بهره برداری برساند یا محدودیت‌ها به آن اجازه نمی‌دهد، اگر نمی‌تواند به دنبال دریافت مجوز هم نرود.