طرح فروش کتاب در کتابفروشی ها همچنان در ابهام

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، خرداد ۱۴۰۵ در حال رو به پایان است؛ که پیش از این قرار بود معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بخش ویژه کتابفروشان را در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران را در این ماه برگزار کند.

با اتمام هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران که از ۲۶ اردیبهشت تا ۴ خردادماه ادامه داشت، کتابفروشان در انتظار برگزاری طرح فصلی حمایت از کتابفروشی‌ها بودند که پیش از این وعده آن، هم از سوی معاونت فرهنگی ارشاد و هم از سوی مدیرعامل خانه کتاب، داده شده بود؛ اما با پایان یافتن خرداد، خبری از برگزاری این طرح فصلی نیست.

شنیده‌ها حکایت از این دارد که به دلیل نبود بودجه برای برگزاری، فعلاً خبری از اجرای طرح فصلی حمایت از کتابفروشی‌ها نیست.

پیش‌تر معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، دوم اردیبهشت‌ماه سال جاری، در خبری درباره برگزاری نمایشگاه کتاب تهران به صورت مجازی اعلام کرده بود: «با توجه به این‌که مأموریت اصلی معاونت امور فرهنگی حمایت از تمام حلقه‌های زنجیره نشر است، با تصمیم معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، طرح فصلی خرید از کتابفروشی‌ها نیز در خردادماه سال جاری اجرا خواهد شد تا کتابفروشی‌های سراسر کشور نیز از جریان حمایتی وزارتخانه بهره‌مند شوند.»

همچنین ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب، نیز ۱۱ روز پس از انتشار این خبر اعلام کرد: نمایشگاه مجازی کتاب تهران در دو بخش برگزار می‌شود که می‌توان به بخش ناشران و کتابفروشان اشاره کرد. بخش ناشران در هفته آخر اردیبهشت و بخش کتابفروشان در خردادماه برگزار می‌شود.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران گفت: بخش کتابفروش‌ها به دو بخش تقسیم می‌شود؛ کتاب‌فروشانی با کتاب‌های منتشرشده از سال ۱۴۰۰ به بعد در این نمایشگاه حضور خواهند داشت. این بخش در راستای کمک به کتابفروشان است.

در حالی که برخی شنیده‌ها حکایت از کمبود بودجه برای برگزاری طرح فصلی حمایت از کتابفروشی‌ها در قالب بخش دوم نمایشگاه مجازی کتاب تهران دارد، محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت ارشاد، می گوید: قرار بود طرح فصلی حمایت از کتابفروشی‌ها اواخر خردادماه برگزار شود، اما به دلیل اتفاقات و رخداد‌های روز کشور، از جمله جریان توافق، جزئیات مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب، فرارسیدن ماه محرم و... موفق به برگزاری نشدیم.

وی با رد این موضوع که بودجه طرح تأمین نشده است، ادامه می‌دهد: پس از ایام تاسوعا و عاشورا نسبت به برگزاری طرح فصلی حمایت از کتابفروشی‌ها تصمیم‌گیری خواهیم کرد و قطعاً این طرح برگزار می‌شود.

حذف کتابفروشان از نمایشگاه مجازی کتاب تهران با تصمیم شورای سیاست‌گذاری نمایشگاه و از نمایشگاه سی و پنجم در سال ۱۴۰۳ آغاز شد. پیش از آن، کتابفروشان برای دو سال متوالی در نمایشگاه مجازی کتاب تهران همراه با ناشران حضور داشتند و با حضور در سامانه مجازی نمایشگاه کتاب تهران، آثار خود را عرضه می‌کردند. حضور کتابفروشان در نمایشگاه کتاب دستاورد‌های اقتصادی برای آنان به همراه داشت؛ در عین حال برخی اشکالات زیرساختی، از جمله چندقیمتی عرضه‌شدن یک کتاب، کنسل شدن برخی از سفارشات مشتریان و... را نیز به همراه داشت که موجب شده بود فروش ناشران در بخش مجازی نمایشگاه بسیار اندک شود.

بودن یا نبودن کتابفروشان در نمایشگاه کتاب، مسئله و دغدغه سال‌های اخیر نشر است. کتابفروشان همواره از آسیبی که برگزاری نمایشگاه کتاب تهران به اقتصاد آنها در ماه‌های پیش و پس از اردیبهشت وارد کرده است، انتقاد داشته‌اند. فراهم‌سازی زمینه حضور کتابفروشان در این رویداد اساساً برای جبران این زیان بوده است. برخی ناشران موافق حضور و برخی دیگر مخالف حضور کتابفروشان در نمایشگاه هستند.

سال ۱۴۰۲ نخستین تجربه حضور کتابفروشان در نمایشگاه کتاب تهران تجربه‌ای قابل‌توجه بود. با وجود استقبال اندک کتابفروشان و برخلاف پیش‌بینی‌ها، استقبال از کتابفروشی‌های عضو سامانه آن‌چنان بالا گرفت که بسیاری از آنها فروشگاه‌های خود را تعطیل کردند و تنها به انجام امور مربوط به خرید‌های نمایشگاه کتاب تهران پرداختند. سرانجام کتابفروشان فروش ۲۰ میلیاردی کتاب را در نمایشگاه رقم زدند. این موفقیت در سال بعد نیز تکرار شد و میزان فروش ۲۵ درصد افزایش یافت.

اما حاشیه‌های حضور کتابفروشان در نمایشگاه مجازی کتاب تهران کم نبود. مهم‌ترین چالش ایجادشده در این زمینه، عرضه کتاب با چند قیمت متفاوت در بخش مجازی نمایشگاه کتاب تهران بود. کتابفروشانی که نسخه‌های چاپ قدیمی کتاب‌ها را در اختیار داشتند، کتاب‌ها را ارزان‌تر از ناشر عرضه می‌کردند و مخاطب طبیعتاً کتاب با قیمت پایین‌تر را انتخاب می‌کرد. این امر هم داد ناشران را درآورده بود که معتقد بودند نمایشگاه کتاب فرصتی ده‌روزه برای آنان است تا در این اوضاع نامناسب اقتصادی نشر بتوانند جبران ضرر و زیان یک‌ساله اخیر را داشته باشند؛ حال آن‌که با حضور کتابفروشان و عرضه کتاب با چند نرخ متفاوت، این فرصت تبدیل به تهدید شده است.

روی دیگر ماجرا نیز مشکلاتی بود که خود کتابفروشان با سامانه داشتند؛ مشکلاتی از قبیل کنسل شدن‌های پی‌درپی سفارشات به دلیل موجود نبودن کتاب‌ها در کتابفروشی‌ها و...

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پس از آن تلاش کرد حمایت از کتابفروشی‌ها را در قالب طرح‌های فصلی دنبال کند؛ طرح‌هایی که اگرچه استقبال از آنها به اندازه نمایشگاه کتاب و بخش مجازی آن نبود، اما باز هم مسکنی برای اقتصاد ضعیف کتابفروشی‌ها به شمار می‌رفت. باید دید وزارت ارشاد طرح فصلی حمایت از کتابفروشی‌ها را برگزار می‌کند یا خیر؟