ایران در مسیر رشد تولید علم قرارگرفته است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، حسین افشین روز سه‌شنبه در نشست با نخبگان و شرکت‌های دانش‌بنیان استان سمنان، با اشاره به ظرفیت مناسب این استان در حوزه فناوری، بیان کرد: کیفیت شرکت‌های دانش‌بنیان برای معاونت علمی مهم‌تر از افزایش تعداد آنها است و سیاست این معاونت بر تقویت شرکت‌های اثرگذار و حل‌کننده مسایل کشور استوار است.

ایران از روند نزولی تولید علم عبور کرده است

وی با اشاره به روند تولید علم در کشور گفت: ایران از وضع رشد منفی تولید علم عبور کرده و دوباره وارد مسیر رشد شده است، اما آثار سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در حوزه پژوهش و فناوری به صورت طبیعی در سال‌های آینده نمایان خواهد شد.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور افزود: توسعه علمی نیازمند سرمایه‌گذاری مستمر، حمایت از استادان و پژوهشگران و ایجاد انگیزه در بدنه دانشگاهی است و انتظار دستیابی به نتایج فوری در این حوزه واقع‌بینانه نیست.

افشین با تاکید بر اینکه دانشگاه‌ها باید فراتر از حل مسائل متعارف حرکت کنند، ابراز کرد: کشور برای دستیابی به فناوری‌های مرجع و نقش‌آفرینی جهانی، نیازمند شکل‌گیری نوآوری‌های تحول‌آفرین و ایجاد پارادایم‌های جدید علمی است.

وی گفت: دانشگاه‌ها باید علاوه بر توسعه دانش موجود، زمینه خلق ایده‌ها و نظریه‌های نو را فراهم کنند تا ایران بتواند در فناوری‌های آینده نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور بیان کرد: سیاست معاونت علمی، حمایت از افراد، شرکت‌ها و دانشگاه‌هایی است که بتوانند با ارایه راهکار‌های نوآورانه، مسائل کشور را حل کنند و در مسیر افزایش اقتدار علمی، فناوری و اقتصادی ایران گام بردارند.

وی با اشاره به فعالیت ۱۲۵ شرکت دانش‌بنیان در استان سمنان گفت: افزایش تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان به تنهایی هدف معاونت علمی نیست و آنچه اهمیت دارد، ارتقای کیفیت، اثرگذاری و توان حل مساله این شرکت‌ها در حوزه‌های راهبردی کشور است و امروز سیاست‌های حوزه دانش‌بنیان تنها برای استان سمنان تعریف نمی‌شود، بلکه بخشی از راهبرد ملی کشور برای توسعه فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان است.

حمایت از علوم پزشکی سمنان در توسعه فناوری سلامت

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به پیشنهاد‌های مطرح‌شده از سوی دانشگاه علوم پزشکی سمنان گفت: این دانشگاه ظرفیت مناسبی برای ایفای نقش در زنجیره فناوری سلامت دارد و در صورت توافق با ستاد توسعه فناوری‌های سلامت، معاونت علمی آمادگی حمایت از طرح‌های این دانشگاه را دارد.

وی افزود: توسعه هوش مصنوعی در پزشکی، سلامت دیجیتال و پزشکی هوشمند از اولویت‌های کشور است و تجربه ایجاد قطب هوش مصنوعی پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی کرمان نشان داد که با برنامه‌ریزی هدفمند می‌توان در مدت کوتاهی به پیشرفت‌های قابل توجه دست یافت.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به اجرای برنامه سه‌ساله حمایت از دانشگاه‌های برتر کشور ادامه داد: این برنامه تا پایان دولت چهاردهم ادامه خواهد داشت و معاونت علمی پیشنهاد افزایش اعتبارات این طرح به پنج هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۶ را ارایه کرده است تا دامنه حمایت‌ها به دانشگاه‌های بیشتری گسترش یابد.

افشین درباره نحوه انتخاب دانشگاه‌های مشمول این طرح گفت: ملاک حمایت، عملکرد علمی دانشگاه‌ها است، زیرا حدود ۸۰ درصد تولیدات علمی کشور در ۲۰ دانشگاه متمرکز است. این انتخاب بر اساس داده‌ها و شاخص‌های علمی انجام شد و به معنای محروم شدن سایر دانشگاه‌ها از حمایت‌های پژوهشی نیست، بلکه با افزایش اعتبارات، دامنه این حمایت‌ها توسعه خواهد یافت.

دانش‌بنیان باید به «قدرت‌بنیان» تبدیل شود

وی با بیان اینکه اقتصاد دانش‌بنیان تنها به تولید فناوری محدود نمی‌شود، ابراز کرد: محصول دانش‌بنیان باید در نهایت به خلق ثروت، افزایش رفاه اجتماعی و تقویت اقتدار کشور منجر شود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور گفت: نگاه ما این است که شرکت‌های دانش‌بنیان پس از شکل‌گیری، به شرکت‌های فناوربنیان و در نهایت به قدرت‌بنیان تبدیل شوند؛ یعنی محصول آنها بتواند اثر اقتصادی، اجتماعی و حتی اقتدارآفرین برای کشور داشته باشد.

وی با تشریح رویکرد جدید معاونت علمی اضافه کرد: الگوی کاملا آزاد، هرچند موجب رشد استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌شود، اما در توسعه فناوری‌های نوظهور با مشکل روبه‌رو است و از سوی دیگر، الگوی کاملا دولتی نیز خلاقیت را کاهش می‌دهد.

وی افزود: بر همین اساس، معاونت علمی از ابتدای دولت چهاردهم الگوی میانی را در پیش گرفته است؛ به گونه‌ای که زیست‌بوم نوآوری آزاد باقی بماند، اما دولت در حوزه فناوری‌های راهبردی نقش هدایتگر بازار را ایفا کند.

هوش مصنوعی؛ تجربه موفق سیاست‌گذاری تقاضامحور

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور گفت: یکی از نمونه‌های موفق این سیاست، توسعه هوش مصنوعی است که دولت با ایجاد بازار و اعلام نیاز، زمینه رشد شرکت‌های فعال در این حوزه را فراهم کرد.

وی افزود: در نتیجه این سیاست، تعداد شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی طی یک سال حدود پنج برابر افزایش یافت؛ زیرا دولت نقش بازار اولیه را ایفا کرد و تقاضا برای محصولات فناورانه را ایجاد کرد.

افشین ادامه داد: با وجود جایگاه علمی مناسب ایران در حوزه هوش مصنوعی، فاصله قابل توجهی میان تولید علم و کاربرد فناوری وجود داشت که با اصلاح سیاست‌های حمایتی، این فاصله در حال کاهش است.

تمرکز بر فناوری‌های راهبردی و حل چالش‌های ملی

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور عنوان کرد: حمایت‌های معاونت علمی بر حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، مواد پیشرفته، عناصر نادر خاکی و دیگر فناوری‌های نوظهور متمرکز شده است.

وی گفت: در کنار این فناوری‌ها، حل چالش‌های ملی مانند بحران آب نیز یکی از اولویت‌های اصلی است و معاونت علمی از هر فناوری که بتواند به مدیریت منابع آب، اصلاح بذر، بهبود خاک، هوشمندسازی مصرف یا سایر راهکار‌های نوآورانه منجر شود، حمایت می‌کند.

افشین تاکید کرد: دولت فناوری خاصی را به پژوهشگران دیکته نمی‌کند، بلکه میدان‌های راهبردی را مشخص می‌کند و از ایده‌هایی که بتوانند مسایل کشور را حل کنند، حمایت ویژه به عمل می‌آورد.

سرمایه‌گذاری برای خودکفایی در حوزه سلامت

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به برنامه‌های دولت برای کاهش وابستگی کشور در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی گفت: تاکنون حدود ۳۰۰ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی مانند تولید انسولین، پالایش پلاسما، واکسن، شیر خشک و سایر محصولات راهبردی سلامت انجام شده است.

وی افزود: هدف از این سرمایه‌گذاری‌ها، کاهش وابستگی کشور به واردات و حفظ امنیت دارویی است و برآورد‌ها نشان می‌دهد با اجرای این طرح‌ها، سالانه حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار از ارزبری کشور کاسته می‌شود.

وی اضافه کرد: تاکنون تفاهم‌نامه‌هایی برای تولید حدود ۵۰۰ میلیون دلار از اقلام راهبردی حوزه سلامت با همکاری وزارت بهداشت، سازمان برنامه و بودجه، صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی امضا شد و این برنامه تا تحقق هدف نهایی ادامه خواهد یافت.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه مفهوم قدرت در جهان تغییر کرده است، گفت: اگر در گذشته منابع طبیعی، توان نظامی و اقتصاد مهم‌ترین مولفه‌های قدرت بودند، امروز داده مهم‌ترین سرمایه قدرت کشور‌ها به شمار می‌رود و سیاست‌گذاری‌ها باید بر این اساس انجام شود.

وی با اشاره به وضعیت اعتبارات پژوهشی کشور بیان کرد: بودجه بنیاد ملی علم ایران در سال‌های گذشته با نیاز‌های واقعی فاصله زیادی داشت و امکان ایجاد تحول در نظام پژوهش را فراهم نمی‌کرد.

وی گفت: به همین دلیل، معاونت علمی علاوه بر اعتبارات مصوب، یک هزار میلیارد تومان از منابع خود را برای حمایت از طرح‌های پژوهشی اختصاص داد تا زمینه تقویت فعالیت‌های علمی در دانشگاه‌های کشور فراهم شود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور تاکید کرد: در این شیوه، ملاک حمایت، کیفیت طرح‌های پژوهشی است و همه اعضای هیات علمی، بدون توجه به محل خدمت یا دانشگاه محل فعالیت، امکان بهره‌مندی از حمایت‌های بنیاد ملی علم را دارند.

افشین با اشاره به آمار استان سمنان بیان کرد: دانشگاه سمنان، دانشگاه دامغان، دانشگاه صنعتی شاهرود و دانشگاه علوم پزشکی سمنان طی سال‌های گذشته ده‌ها طرح پژوهشی خود را به بنیاد ملی علم ارایه کرده‌اند و از حمایت‌های این بنیاد بهره‌مند شده‌اند.

حمایت از دانشگاه‌های برتر بر پایه عملکرد

وی درباره حمایت معاونت علمی از ۲۰ دانشگاه کشور گفت: این دانشگاه‌ها بر اساس داده‌های علمی و سهم آنها در تولید حدود ۸۰ درصد مقالات و تولیدات علمی کشور انتخاب شده‌اند و ملاک انتخاب، عملکرد علمی بود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور افزود: این حمایت‌ها به معنای نادیده گرفتن سایر دانشگاه‌ها نیست، بلکه با توجه به محدودیت منابع، ابتدا دانشگاه‌های دارای بیشترین سهم در تولید علم مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

افشین اضافه کرد: برای اجرای این برنامه سه‌ساله تعهد ایجاد شده و همزمان پیشنهاد افزایش اعتبارات به پنج هزار میلیارد تومان برای سال ۱۴۰۶ ارایه شده است تا امکان گسترش حمایت‌ها و پوشش تعداد بیشتری از دانشگاه‌های کشور فراهم شود.

دارایی‌های نامشهود شرکت‌های دانش‌بنیان ارزش‌گذاری می‌شود

افشین با اشاره به اصلاح قوانین تامین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: یکی از مهم‌ترین اقدامات معاونت علمی، فراهم کردن امکان ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود شرکت‌ها از جمله دانش فنی، نرم‌افزار و مالکیت فکری است تا این دارایی‌ها به عنوان وثیقه مورد پذیرش نظام تامین مالی قرار گیرند.

وی افزود: این اقدام زمینه دسترسی آسان‌تر شرکت‌های دانش‌بنیان به منابع مالی را فراهم می‌کند و بخش مهمی از مشکلات تامین سرمایه این شرکت‌ها را کاهش خواهد داد.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به گلایه شرکت‌های دانش‌بنیان از طولانی بودن فرآیند‌های آزمایشگاهی عنوان کرد: هماهنگی‌های لازم برای صدور مجوز‌های موقت و تسریع فرآیند‌های ارزیابی محصولات دانش‌بنیان انجام شده است تا زمان ورود محصولات به بازار کاهش یابد.

وی افزود: معاونت علمی از حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در نمایشگاه‌های بین‌المللی نیز حمایت می‌کند و هزینه‌های مرتبط پس از ارزیابی عملکرد و نتایج حضور شرکت‌ها پرداخت خواهد شد.

وی با اشاره به حمایت‌های معاونت علمی از شرکت‌های دانش‌بنیان در جریان جنگ ۱۲ روزه گفت: برای جبران خسارت‌ها و کاهش آثار ناشی از قطع اینترنت و آسیب‌های وارد شده به شرکت‌ها، بسته‌های حمایتی متعددی طراحی و اجرا شد و این حمایت‌ها متناسب با شرایط شرکت‌ها ادامه خواهد یافت.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور ابراز کرد: در سال گذشته نیز بخش قابل توجهی از منابع حمایتی معاونت علمی برای جبران خسارت‌های ناشی از بحران‌ها و حفظ فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان اختصاص یافت.

کاهش تعداد جوایز و افزایش اثربخشی حمایت از نخبگان

وی با اشاره به بازنگری در سیاست‌های بنیاد ملی نخبگان گفت: رویکرد بنیاد از تعدد جوایز به سمت افزایش اثربخشی حمایت‌ها تغییر کرده است و بر همین اساس، جوایز شاخصی مانند «علامه» و «سرآمدان علمی» با هدف حمایت موثرتر از نخبگان دنبال می‌شود.

وی از نخبگان خواست مسایل، پیشنهاد‌ها و نقد‌های خود را به صورت مستمر به بنیاد ملی نخبگان منتقل کنند تا زمینه اصلاح آیین‌نامه‌ها و فرآیند‌های حمایتی فراهم شود.

مهاجرت نخبگان؛ تمرکز بر افزایش نرخ بازگشت

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه اصل مهاجرت نخبگان پدیده‌ای منفی تلقی نمی‌شود، گفت: آنچه اهمیت دارد، افزایش نرخ بازگشت نخبگان و بهره‌گیری دوباره از توان علمی آنان در کشور است.

افشین افزود: بنیاد ملی نخبگان علاوه بر حمایت از استعداد‌های داخل کشور، از نخبگان ایرانی خارج از کشور و دانشجویان نخبه خارجی شاغل به تحصیل در ایران نیز حمایت می‌کند و برنامه‌های متنوعی برای تقویت ارتباط آنان با زیست‌بوم فناوری کشور در دست اجرا دارد.

وی با اشاره به اجرای طرح‌های جدید بنیاد ملی نخبگان گفت: طرح‌های پسادکتری و «تاپ» با هدف حمایت از پژوهشگران جوان و تامین نیروی انسانی متخصص برای شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی شده است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور افزود: در قالب طرح «تاپ»، پژوهشگران پسادکتری می‌توانند با حمایت بنیاد در شرکت‌های دانش‌بنیان فعالیت کنند تا ارتباط دانشگاه و صنعت بیش از گذشته تقویت شود.

وی با تاکید بر نقش نخبگان در نظام اداری کشور اضافه کرد: هدف از جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی، ایجاد تحول در ساختار‌های مدیریتی است و انتظار می‌رود نخبگان با خلاقیت و نوآوری، فضای کاری دستگاه‌ها را متحول کنند.

وی افزود: بنیاد ملی نخبگان وظیفه دارد مسیر ورود نخبگان به دستگاه‌های اجرایی را تسهیل کند، اما پس از جذب، این نخبگان باید خود زمینه‌ساز گسترش فرهنگ نوآوری در سازمان‌ها باشند.

وی با تاکید بر ضرورت همکاری میان دانشگاه‌های استان سمنان اضافه کرد: بسیاری از محدودیت‌های آموزشی و پژوهشی از طریق تعامل و هم‌افزایی دانشگاه‌ها قابل حل است و لازم نیست همه مسائل از مسیر وزارت علوم پیگیری شود.

وی گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های مشترک، اجرای طرح‌های پژوهشی، جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی و توسعه همکاری‌های علمی را دنبال کنند و این رویکرد به تقویت زیست‌بوم علم و فناوری استان کمک خواهد کرد.

صنعت باید در حل مسایل استان شریک نخبگان باشد

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به طرح «شهید احمدی روشن» گفت: این طرح بر حل مساله استوار است و صنایع باید با معرفی نیاز‌های واقعی خود، زمینه مشارکت نخبگان در حل چالش‌های کشور را فراهم کنند.

وی با استقبال از پیشنهاد‌های مطرح‌شده در نشست، از جمله بورسیه نخبگان با مشارکت بخش خصوصی، ایجاد کارخانه نوآوری و انعقاد تفاهم‌نامه میان دولت، بنیاد ملی نخبگان و بخش خصوصی برای تجاری‌سازی ایده‌ها، اظهار کرد: معاونت علمی آمادگی بررسی و حمایت از این پیشنهاد‌ها را دارد.

وی با بیان اینکه رویکرد ارزیابی پارک‌های علم و فناوری در حال تغییر است، افزود: معیار موفقیت پارک‌ها دیگر تعداد شرکت‌های مستقر یا ساختمان‌های احداث‌شده نیست، بلکه میزان جذب سرمایه، توسعه فناوری، صادرات محصولات دانش‌بنیان، تجاری‌سازی فناوری، حل چالش‌های ملی و ماندگاری شرکت‌ها شاخص‌های اصلی ارزیابی خواهند بود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رییس‌جمهور تاکید کرد: پارک‌های علم و فناوری باید از مدیریت فضا‌های فیزیکی عبور کرده و به مراکز توسعه فناوری، سرمایه‌گذاری و خلق ثروت تبدیل شوند.

آب و معدن، ۲ ماموریت پیشنهادی برای پارک علم و فناوری سمنان

افشین از برنامه معاونت علمی برای ماموریت‌محور کردن پارک‌های علم و فناوری خبر داد و گفت: برای استان سمنان ۲ حوزه «مدیریت آب و کشاورزی هوشمند در اقلیم خشک» و «هوشمندسازی معادن» به عنوان ماموریت‌های پیشنهادی مطرح شده است.

وی افزود: انتظار می‌رود پارک علم و فناوری سمنان با ارایه برنامه عملیاتی در این حوزه‌ها، از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان برای کاهش مصرف آب و انرژی، افزایش بهره‌وری، ارتقای ایمنی معادن و رفع چالش‌های زیست‌محیطی استفاده کند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رییس‌جمهور با اشاره به پایان دور نخست سفر‌های استانی خود اظهار کرد: در مرحله بعد، میزان حمایت و تعداد سفر‌ها بر اساس عملکرد استان‌ها در شاخص‌های فناوری، نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان تعیین خواهد شد.

افشین گفت: هر استانی که در جذب سرمایه، توسعه فناوری، حل مسائل ملی و تقویت زیست‌بوم نوآوری عملکرد موفق‌تری داشته باشد، از حمایت‌های بیشتری برخوردار خواهد شد.

وی با تاکید بر نقش صنایع در حفظ و توانمندسازی نخبگان افزود: بخش صنعت باید علاوه بر بهره‌گیری از نیرو‌های متخصص، در تربیت نسل جدید نخبگان، انتقال تجربه و ایجاد فرصت‌های شغلی برای استعداد‌های جوان مشارکت فعال داشته باشد.

معاون علمی رییس جمهور خاطرنشان کرد: هدف معاونت علمی ایجاد چرخه‌ای پایدار از شناسایی، حمایت، توانمندسازی و به‌کارگیری نخبگان در مسیر توسعه فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان کشور است.